Marrakesz, który trzeba poczuć. Co zobaczyć i jak przeżyć Czerwone Miasto

Do Marrakeszu nie przyjeżdża się po to, żeby odhaczyć listę atrakcji. Ten tekst to moja opowieść o mieście, do którego wracam, i o tym, jak je przeżyć, a nie tylko zobaczyć. Na końcu znajdziesz praktyczne wskazówki i odpowiedzi na pytania, które słyszę najczęściej.

Ja pierwszy raz trafiłam do Marrakeszu około 20 lat temu i za pierwszym razem mnie nie zachwycił. Nie znałam miasta ani jego zaułków, było za gorąco, żeby mi się cokolwiek chciało. Zobaczyłam medresę Ben Jusufa i miałam dość: za głośno, za gorąco. Dlatego warto pierwszy raz odwiedzić Marrakesz z kimś, kto pomoże Ci się nim zachwycić. Dziś uważam, że to jedno z najlepszych miejsc na świecie na „wyskoczenie na weekend”.

Pierwszy oddech

Marrakesz najpierw się czuje, a dopiero potem ogląda. Zanim zobaczysz cokolwiek, uderza Cię zapach: kmin i cynamon z kramów, dym z grilli, skóra z warsztatów, kwiat pomarańczy i pył, który osiada na butach już pierwszego dnia. Potem dźwięk. Skutery przeciskające się przez uliczki, w których ledwo mijają się dwie osoby. Okrzyk „balak!”, czyli „uwaga!”, kiedy za plecami nadjeżdża wózek z towarem. I pięć razy dziennie wezwanie do modlitwy, które płynie z minaretów i na chwilę porządkuje cały ten chaos.

Pierwszego dnia wiele osób czuje się przytłoczonych. To normalne. Marrakesz nie jest miastem, które od razu się otwiera. Trzeba dać mu dzień, czasem dwa. Zwolnić, przestać walczyć z tłumem i pozwolić się prowadzić. Wtedy zaczyna się prawdziwa przygoda.

Poranek w riadzie

Jeśli mam dać Ci tylko jedną radę, to tę: śpij w riadzie w medynie. Riad to tradycyjny marokański dom zbudowany wokół wewnętrznego dziedzińca. Z ulicy widzisz tylko gruby mur i ciężkie drewniane drzwi, często zupełnie niepozorne. Przekraczasz próg i nagle jesteś w innym świecie.

W środku jest cisza. Drzewko pomarańczowe albo cytrynowe, fontanna albo mały basen, mozaiki na posadzce i światło, które wpada z góry, bo dach jest otwarty na niebo. Rano śniadanie na tarasie: msemen, czyli warstwowe placki smażone na patelni, miód, oliwki, świeży sok i herbata. W oddali, jeśli dopisze pogoda, widać ośnieżone szczyty Atlasu. Nigdzie nie zaczyna się dnia piękniej.

To w riadzie najlepiej zrozumiesz Marrakesz. Całe życie toczy się tu do środka, za murem, z dala od oczu obcych. Na zewnątrz zgiełk, w środku spokój. To miasto ma dwie twarze i obie są prawdziwe.

Medyna: zgub się z rozmysłem

Medyna, czyli stare miasto otoczone czerwonymi murami, to labirynt, w którym gubią się wszyscy. Mapa w telefonie pomaga tylko trochę, bo uliczki zakręcają, zwężają się i kończą ślepo w najmniej oczekiwanym miejscu. Moja rada: przestań się tym przejmować. Zgubienie się w medynie to nie problem, tylko jej sens.

Idź tam, gdzie słyszysz stukanie młotków. Souki, czyli targowe uliczki, są podzielone według rzemiosł. W jednej kowale wykuwają lampy i latarnie, w drugiej farbiarze suszą nad głowami pasma wełny w kolorze szafranu i indygo. Dalej stolarze rzeźbią cedr, a w powietrzu unosi się jego żywiczny zapach. Wiele z tych rzemiosł wygląda dokładnie tak samo jak sto lat temu.

Targowanie się jest tu częścią kultury, a nie oznaką skąpstwa. Traktuj je jak rozmowę, a nie walkę. Pierwsza cena bywa wysoka. Uśmiechnij się, zaproponuj swoją, wypij herbatę, jeśli zaproponuje ją sprzedawca, i nie bój się odejść. Najlepsze zakupy robi się bez pośpiechu.

Jedno ostrzeżenie, bo zdarza się każdemu. Jeśli ktoś zaczepia Cię na ulicy i mówi, że „tędy nie przejdziesz, bo zamknięte” albo „chodź, pokażę Ci garbarnię”, podziękuj i idź dalej. To najstarszy trik w medynie. Zwykle kończy się w sklepie „kuzyna” albo prośbą o zapłatę za przewodnictwo, o które nikt nie prosił.

Dżemaa el-Fna: plac, który nigdy nie śpi

Główny plac Marrakeszu warto zobaczyć dwa razy, bo to dwa różne miejsca. W dzień jest gorący i dość pusty. Stoją tu wózki z sokiem pomarańczowym wyciskanym na Twoich oczach, kramy z daktylami i figami, kobiety malujące henną dłonie.

Wieczorem plac zamienia się w ogromną jadalnię pod gołym niebem. Rozstawiają się stragany z grillami, dym unosi się nad tłumem, w kręgach ludzi grają muzycy gnawa, a opowiadacze snują historie po arabsku, których nie rozumiesz, a mimo to stoisz i słuchasz. To jedno z tych miejsc, które UNESCO wpisało na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości, właśnie za tę żywą tradycję ulicznych opowieści i muzyki.

Najpiękniej wygląda z góry. Wejdź na taras jednej z kawiarni na obrzeżu placu, zamów herbatę i patrz, jak zapada zmrok, zapalają się lampy, a plac zaczyna oddychać.

Dwie prośby. Nie fotografuj artystów i sprzedawców bez pytania, bo za zdjęcie zwykle oczekuje się zapłaty. I omijaj zaklinaczy węży oraz małpki na łańcuchach. To nie jest tradycja, którą warto wspierać.

Medresa Ben Jusufa: cisza i geometria

Po zgiełku placu przychodzi czas na ciszę. Medresa Ben Jusufa to dawna szkoła koraniczna, zbudowana w latach 1564–1565 za panowania saadyjskiego sułtana Abdallaha al-Ghaliba. Przez wieki mieszkali tu i uczyli się studenci, a dziś to jedno z najpiękniejszych miejsc w Maroku.

Wchodzisz wąskim korytarzem i nagle otwiera się dziedziniec z prostokątnym basenem, w którym odbija się niebo. Wokół wszystko, z czego słynie marokańskie rzemiosło. Zellige, czyli mozaika z setek ręcznie ciętych kafelków. Stiuk rzeźbiony tak drobno, że wygląda jak koronka. Cedrowe belki z inskrypcjami. Nie ma tu ani jednego przypadkowego wzoru.

Wejdź na piętro, do maleńkich pokoików studentów. Są surowe i ciasne, ale z okienek widać dziedziniec z zupełnie innej perspektywy. Usiądź na chwilę. Pomyśl o tych, którzy mieszkali tu kilkaset lat temu, uczyli się, modlili i patrzyli na to samo światło.

I tak przy okazji: medresa to najpiękniejsze miejsce w całym Marrakeszu, żeby zachwycić się architekturą. Przyjrzyjcie się uważnie kafelkom zellige, drewnu cedrowemu, ornamentom. Dotknijcie ich. Cudownie jest poczuć fakturę i materiał.

Le Jardin Secret: ogród, który czekał na odkrycie

Kilka minut od souków, za niepozorną bramą, kryje się ogród, który przez lata był zapomniany i zaniedbany. Dziś, odrestaurowany, to jedno z najspokojniejszych miejsc w medynie. Jedna część to ogród egzotyczny, pełen roślin z różnych zakątków świata. Druga to ogród islamski, ułożony symetrycznie wokół wody, która w tej kulturze jest symbolem raju.

Przyjdź tu, kiedy medyna zacznie Cię męczyć. Usiądź w cieniu, posłuchaj szmeru wody w kanałach i daj sobie chwilę. Wejdź też na wieżę, z której widać morze dachów i minarety.

Ogród Majorelle: kolor, który ma swoją historię

Ten kobaltowy błękit zna chyba każdy, nawet jeśli nigdy nie był w Maroku. Ogród stworzył francuski malarz Jacques Majorelle, który przyjechał do Marrakeszu w 1917 roku i kilka lat później zaczął tworzyć tu swój ogród. Przez dekady sadził tu rośliny z całego świata, a swoją pracownię pomalował na intensywny niebieski kolor, który dziś nosi jego imię.

Po jego śmierci ogród zaczął niszczeć i był zagrożony. Uratowali go Yves Saint Laurent i Pierre Bergé, którzy zakochali się w nim podczas pierwszego pobytu w Marrakeszu. Kupili posiadłość, odnowili ją i otworzyli dla zwiedzających. Saint Laurent mówił, że to w Marrakeszu odkrył kolor. Jego prochy rozsypano właśnie w tym ogrodzie.

Majorelle jest piękny, ale też bardzo popularny, więc kilka praktycznych słów:

• Bilety kupisz wyłącznie online, na oficjalnej stronie ogrodu. Uważaj na strony, które tylko się pod nią podszywają.
• Wybierz pierwszą możliwą godzinę rano. Jest chłodniej, ciszej i masz szansę zobaczyć ogród bez tłumu.
• Tuż obok jest Muzeum Yves Saint Laurenta, na które potrzebny jest osobny bilet. Warto, nawet jeśli moda Cię nie interesuje, bo sam budynek to dzieło sztuki.

Herbata miętowa, czyli gościnność w szklance

W Maroku herbatę pije się kilka razy dziennie i nie odmawia się, kiedy ktoś ją proponuje. To gest gościnności i zaproszenie do rozmowy. Zielona herbata, świeża mięta i dużo cukru. Nalewa się ją z wysoka, żeby się spieniła, a im wyżej leci strumień, tym większy szacunek dla gościa.

Mówi się, że pierwsza szklanka jest gorzka jak życie, druga mocna jak miłość, a trzecia łagodna jak śmierć. Nie musisz w to wierzyć, ale kiedy siedzisz z kimś nad trzecią szklanką, rozumiesz, że nikt tu się nie spieszy. I że może Ty też nie musisz.

Hammam: rytuał, nie tylko kąpiel

Hammam to łaźnia parowa, która przez wieki była w Maroku miejscem nie tylko mycia, ale i spotkań. Kobiety przychodziły tu rozmawiać, wymieniać się nowinami i po prostu odpocząć od codzienności. W medynie wciąż działają tradycyjne, dzielnicowe łaźnie, a obok nich eleganckie hammamy w riadach i spa.

Rytuał wygląda podobnie wszędzie. Gorąca para, czarne mydło z oliwek, energiczny peeling rękawicą kessa, glinka ghassoul i olejek arganowy na koniec. Wychodzisz lekka i z poczuciem, że zmyłaś z siebie nie tylko kurz medyny. Po dniu chodzenia po soukach to najlepsza nagroda.

Zachód słońca z dachu

Najpiękniejszy moment dnia w Marrakeszu przychodzi pod wieczór. Słońce obniża się, mury robią się różowe, potem pomarańczowe, a nad dachami płynie wezwanie do modlitwy. Wtedy trzeba być na górze.

Mam swoje ulubione miejsca. Kabana ma taras naprzeciwko minaretu Kutubijji, który o zachodzie słońca wygląda tu jak na wyciągnięcie ręki. Dar Dar jest kilka minut od placu, z widokiem na medynę i Atlas. El Fenn to kolorowy, kameralny taras na dachu butikowego hotelu. W każdym z nich zamów coś zimnego, usiądź i po prostu patrz. Marrakesz z góry jest zupełnie innym miastem niż ten z dołu.

Kiedy miasto robi się za głośne

Bywa, że po kilku dniach medyna staje się za ciasna i za głośna. Wtedy warto wyjechać. Mam dwa ulubione kierunki.

Pierwszy to ogród ANIMA, około 27 km od Marrakeszu, przy drodze do doliny Ourika. Stworzył go austriacki artysta André Heller: trzy hektary roślin, rzeźb i instalacji z widokiem na Atlas. To moje sekretne miejsce. Po zgiełku miasta działa jak głęboki oddech. Dojedziesz tam bezpłatnym busem spod meczetu Kutubijja, ale miejsce trzeba zarezerwować wcześniej na stronie ogrodu.

Drugi to pustynia Agafay, godzina jazdy od miasta. To nie piaszczyste wydmy Sahary, tylko kamienista, księżycowa pustynia o barwie piasku i ochry. Wieczorem zapada tu cisza, jakiej w mieście nie znajdziesz. Zachód słońca, kolacja pod gołym niebem, gwiazdy nad głową. Po Marrakeszu to najpiękniejszy kontrast.

Co zjeść w Marrakeszu

Jedzenie to osobny powód, żeby tu przyjechać.

• Tadżin to danie duszone powoli w glinianym naczyniu ze stożkową pokrywą. Spróbuj klasyki: kurczak z kiszoną cytryną i oliwkami albo jagnięcina ze śliwkami i migdałami.
• Tanjia to danie, z którego słynie właśnie Marrakesz. Mięso z przyprawami zamyka się w glinianym dzbanie i dusi godzinami, tradycyjnie w żarze pieca, który ogrzewa łaźnię hammam.
• Kuskus tradycyjnie jada się w piątek, po południowej modlitwie, w gronie rodziny.
• Harira to gęsta zupa z soczewicy, ciecierzycy i pomidorów, którą w Ramadanie przerywa się post.
• Msemen to warstwowe placki na śniadanie, najlepsze z miodem i masłem.
• Sok pomarańczowy z placu kosztuje grosze i smakuje jak nigdzie indziej.

Praktycznie, w kilku punktach

• Kiedy jechać: najprzyjemniej jest wiosną (marzec–maj) i jesienią (wrzesień–listopad). Latem w południe bywa upalnie, zimą dni są słoneczne, ale noce chłodne – dlatego ja tez bardzo lubie grudzien – luty – nie bedzie tak goraco jak juz bywa od marca
• Ile dni: na pierwszy raz 3–4 dni w mieście, a jeśli możesz, jeszcze dzień lub noc za miastem.
• Pieniądze: walutą jest dirham marokański. Wymienisz go dopiero w Maroku, a w medynie przyda się gotówka, bo nie wszędzie zapłacisz kartą.
• Ubiór: zakryte ramiona i kolana to wyraz szacunku, a przy okazji ochrona przed słońcem i natrętnymi spojrzeniami.
• Bilety: do ogrodu Majorelle tylko online. Do medresy Ben Jusufa kupisz je przy wejściu.
• Orientacja: pobierz mapę offline i nie przejmuj się, że się zgubisz.

Na koniec, od serca

Marrakesz nie jest łatwy. Bywa głośny, natarczywy i męczący. Ale jeśli dasz mu czas, odwdzięczy się. Zapachem przypraw o poranku, ciszą riadu po całym dniu w medynie, szklanką herbaty u sprzedawcy, który nic Ci nie sprzedał, a i tak zaprosił do środka. I zachodem słońca, którego nie zapomnisz.

Ja dziś już nie mogę żyć bez Marrakeszu.

Swoje ulubione miejsca w Marrakeszu zebrałam w krótkim, darmowym miniprzewodniku. To 10 miejsc, które naprawdę warto zobaczyć, bez suchych opisów i godzin otwarcia. Możesz go pobrać tutaj. To naprawdę krótki przewodnik, dobry na początek i na pierwszy raz.

A jeśli chcesz zobaczyć Marrakesz razem ze mną, dziś organizuję takie wyjazdy w ramach Mint Adventures. Aktualne terminy kobiecego wyjazdu do Marrakeszu i na pustynię Agafay znajdziesz na tej stronie. Nie tylko opisuję tu wyjazdy, ale również organizuję je dla Was w ramach swojej działalności.

Najczęściej zadawane pytania

Co koniecznie zobaczyć w Marrakeszu?

Medynę z soukami, plac Dżemaa el-Fna o zmroku, medresę Ben Jusufa, Le Jardin Secret oraz ogród Majorelle z Muzeum Yves Saint Laurenta. Jeśli masz więcej czasu, wyjedź do ogrodu ANIMA albo na pustynię Agafay.

Czy Marrakesz jest bezpieczny dla kobiet?

Tak, przy zwykłej ostrożności. Najbardziej męczący bywają natarczywi sprzedawcy i samozwańczy przewodnicy. Pewny krok, uprzejme „nie, dziękuję” i skromniejszy strój bardzo pomagają.

Gdzie najlepiej spać w Marrakeszu?

W riadzie w medynie. Masz wszystko pod ręką, a wieczorem wracasz do cichego dziedzińca.

Czy trzeba rezerwować bilety do ogrodu Majorelle?

Tak. Bilety są sprzedawane wyłącznie online, na oficjalnej stronie ogrodu, i popularne godziny szybko się wyprzedają.

Ile dni wystarczy na Marrakesz?

Na pierwszy pobyt 3–4 dni. To wystarczy, żeby zobaczyć najważniejsze miejsca bez pośpiechu i znaleźć czas na herbatę na dachu którejś z restauracji

Spodobał Ci się wpis? Jeżeli masz ochotę wyjechać na wyprawę przez duże “W” i przeżyć przygodę życia zajrzyj na stronę https://mintadventures.com/wyprawy/  Znajdziesz tam wszystkie aktualne, organizowane przeze mnie wyprawy. Głównie na Kaukaz, do krajów południa Afryki i do Laponii. A opinie o tych wyprawach, są publikowane na stronie na Facebook @MINTAdventures“